وضعیت بیماری ایدز، آمارهای جهانی و ایران
وضعیت بیماری ایدز، آمارهای جهانی و ایران

نسل تدبیر در این گزارش با جمعاوری اطلاعات از پایگاه های مختلف علمی و پزشکی بین المللی و ایران بیماری ایدز، روش های انتقال، یافته های جدید علمی برای درمان، آمار جهانی و داخلی را مورد بررسی قرار داده است.

ایدز چیست؟
بیماری ایدز ناشی از نوعی ویروس نقص ایمنی انسانی بنام اچ آی وی است که سبب می شود تا شما به سندرم نقص ایمنی اکتسابی مبتلا شوید.
در موارد متعددی از مقالات و مطالب در فضای مجازی از ویروس ایدز و اچ آی وی به یک مفهوم یاد می شود در حالیکه این دو کاملا متفاوتند و می توان گفت ایدز یک بیماری است که در زیر مجموعه ویروس اچ آی وی ایجاد می شود. اچ آی وی، یک نوع ویروس است که به سیستم ایمنی آسیب می رساند. سیستم ایمنی با عفونت ها مبارزه می کند و عفونت درمان نشده اچ آی وی ، سلول های cd4 را می کشد، سلول های cd4 نوعی از سلول های ایمنی به نام سلول T هستند که با گذشت زمان، سلول های اچ آی وی بیشتر سلول های cd4 را می کشد.

راه های انتقال بیماری :
ویروس اچ آی وی از ۴ راه منتقل می شود.
۱- خون و فرآورده های خونی
۲- مایع منی
۳- مایعات واژن و مقعدی
۴- شیر مادر
شایع ترین روش انتقال ویروس اچ آی وی از طریق رابطه جنسی واژنی یا مقعدی به ویژه در میان مردانی که با مردان رابطه جنسی برقرار می کنند، می باشد.
استفاده مشترک از سوزن، سرنگ و موارد دیگر برای تزریق یا وسایل های انجام تتو، بدون استرلیزه کردنشان برای مشتری ها در طی دوران بارداری، زایمان یا انتقال نوزاد از یک زن به زن دیگر نیز میتواند از راه های انتقال ویروس اچ آی وی باشد. تغذیه با شیر مادر، پیشگیری از بارداری، جویدن و له کردن غذای کودک و تغذیه اش با این غذا نیز از راه های انتقال ویروس از مادر به فرزند است.
ویروس، همچنین می تواند از طریق انتقال خون یا پیوند عضو و بافت منتقل شود.
با این حال، آزمایشات دقیق برای تشخیص HIV، در بین اهداکنندگان خون، ارگان و بافت ها، تضمین کننده عدم انتقال ویروس است اما با کوچکترین کم کاری و عدم رعایت نکات بهداشتی، راه برای انتقال ویروس باز می شود.

انتقال ویروس HIV ،از روش های زیر به لحاظ تئوری امکان پذیر است، اما به نظر بسیار نادر است:
رابطه جنسی دهانی (فقط در صورتی که لثه ها خونریزی داشته باشند، یا زخم باز در دهان فرد وجود داشته باشد)
توسط فرد مبتلا به HIV گاز گرفته شوید، (تنها اگر بزاق خونی داشته باشد یا زخم های بازی در دهان فرو موجود باشد)
تماس بین دو پوست زخمی، یا غشای مخاطی و خون کسی که به HIV ،مبتلا است.

آیا بیماری ایدز را میتوان درمان کرد؟
با پیشرفت تکنولوژی و علم پزشکی، پژوهشگران به نتایج مطلوبی جهت درمان بیماری های صعب العلاج دست یافته اند. زمانی بیماری ایدز درمان مشخصی نداشت، اما به لطف خداوند دانشمندان روش های نوینی کشف کرده اند که در زیر به خلاصه ای از این یافته ها اشاره می کنیم:

  • یافته های پژوهشگران انگلیسی:
    پژوهشگران انگلیسی به تازگی موفق شدند با استفاده از روش های جدید بیماری ایدز را درمان کنند. مارک ساموئل مدیر کل سازمان بین المللی تحقیقات پزشکی اعلام کرده است که درمان قطعی ایدز در راه است.
    ویروس سیستم دفاعی بدن را مختل می کند و با گلبول های سفید ادغام می شود، در نتیجه سیستم ایمنی بدن به جای مبارزه با ویروس، به عنوان تبدیل کننده آن وارد عمل شده و درمان را مشکل می کند. درمان جدید ضد ویروسی یا anti-retrovial نام دارد. این درمان به ویروس های اچ آی وی حمله می کند و مانع تولید گلبول های مخفی می شود. درمان جدید در دو مرحله انجام می شود: ۱- تزریق واکسن برای کشف گلبول های آلوده در خون ۲- تجویز داروی فورینوستات: این دارو گلبول های مخفی آلوده به ویروس را شناسایی و از بین می برد.
  • یافته های پژوهشگران آلمانی:
    پژوهشگران آلمانی فرانک بوخهولتس و یوآخیم هاوبر در طی آزمایشاتی آنزیمی تولید کردند که به کمک آن می توان سلول های آلوده به ویروس ایدز را از سایر سلول ها جدا نمود. این گام بزرگی در درمان قطعی بیماری ایدز است.
  • یافته های پژوهشگران بریتانیایی:
    محققان بریتانیایی اعلام کردند که در حال دست یابی به روش جدیدی برای درمان ایدز می باشند. در این روش سه مرحله طی می شود:
    ۱- تجویز داروهای ضد بازگشت بیماری: از بین بردن سلول های لنفاوی آلوده، جلوگیری از تکثیر آنها
    ۲- بهبود سیستم ایمنی: در این مرحله سیستم ایمنی تقویت می شود و علائم حیاتی امید وار کننده در فرد دیده می شود.
    ۳- خروج سلول های آلوده از خون با استفاده از دارو

مدتی پیش خبری مبنی بر درمان یک بیمار مبتلا به اچ آی وی منتشر و اخیرا نیز خبری با مضمون زیر در همه جا پخش شد.
تیمی از پزشکان بریتانیا توانستند بدن یک مرد مبتلا به بیماری ایدز را بطور کامل از ویروس «اچ آی وی» پاک کنند.
موفقیت در درمان این مرد که نام و ملیتش اعلام نشده و به «بیمار لندن» مشهور است، پس از انجام عمل پیوند مغز استخوان ممکن شد.
در جریان این عمل که سه سال پیش انجام شد، سلول‌های بنیادی مغز استخوان اهدا کننده‌ای که به دلیل یک جهش ژنتیکی نادر بدنش در مقابل عفونت «اچ آی وی» مقاوم بود، به بدن «بیمار لندن» پیوند زده شد.
هدایت تیم پزشکی بریتانیا را پروفسور راویندرا گوپتا، متخصص زیست شناسی «اچ آی وی» برعهده داشت.
پروفسور گوپتا که اکنون در دانشگاه کمبریج مشغول فعالیت است، درمان «بیمار لندن» را در سال ۲۰۱۶ آغاز کرد یعنی زمانی که در کالج دانشگاهی لندن مشغول فعالیت بود.
به گفتۀ او «بیمار لندن» در سال ۲۰۰۳ میلادی به ایدز و در سال ۲۰۱۲ میلادی نیز به نوعی سرطان خون مشهور به «لنفوم هاجکین» مبتلا شده است. پزشکان در سال ۲۰۱۶ میلادی یعنی هنگامی که این مرد به دلیل سرطان بشدت بیمار بود، درنهایت تصمیم می‌گیرند تا سلولهای بنیادی مناسب برای پیوند را یافته و به مغز استخوان او پیوند بزنند.
اهدا کنندۀ این سلولها، فردی با یک جهش ژنتیکی نادر مشهور به «CCR5 delta 32» بود؛ جهشی که مقاومت بدن را در مقابل ویروس «اچ آی وی» بالا می‌برد و اکنون ۱۸ ماه پس از توقف مصرف داروهای ضد ویروس، آزمایش‌های دقیق از بدن «بیمار لندن» هیچ نشانی از عفونتهای پیشین به این ویروس را نشان نمی‌دهد.
«بیمار لندن» دومین فرد در جهان است که پزشکان موفق به درمان کامل او به این شیوه شده‌اند. اولین بیمار، تیموتی ری براون یک شهروند آمریکایی ساکن برلین بود که دوازده سال پیش پزشکان آلمان موفق به درمان او شدند. تیموتی براون مشهور به «بیمار برلین» پس از درمان به آمریکا رفت و ساکن آن کشور شد و از آن زمان تا کنون نیز هیچ نشانی از ویروس «اچ آی وی» در بدن او دیده نشده است.
با این وجود گفته می‌شود که بعید است بتوان چنین شیوه‌ای را برای تمام مبتلایان به ایدز اجرا کرد زیرا این شیوۀ درمان بسیار گران، پیچیده و پرخطر است. همچنین اهدا کنندگان بسیار کمی دارای چنین جهش ژنتیکی هستند.

آمار مبتلایان به ایدز در جهان:
به گزارش اخیر سازمان ملل تغییرات مهمی در آمار ایدز در کشورهای مختلف جهان صورت گرفته است. در این گزارش آمده است:
شمار مبتلایان به ایدز در برخی از کشورها کاهش محسوسی و در بعضی افزایش داشته است که طبق جدیدترین آمار بدست آمده؛ بیش از ۳۳ میلیون نفر در جهان به ایدز مبتلا هستند.

برنامه‌ ایدز سازمان ملل” که توسط کارگروه ویژه سازمان ملل متحد تهیه شده، اطلاعات جامعی در مورد شمار افرادی که در سال ۲۰۰۹ میلادی به ویروس ایدز مبتلا شده‌اند و چگونگی کنترل یا شیوع این بیماری در کشورهای مختلف ارائه می‌دهد.
آفریقا، همچنان دارای بیشتری تعداد مبتلایان به ایدز
سازمان ملل تعداد مبتلایان به ویروس ایدز در جهان را در سال گذشته میلادی ۳۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر برآورد می‌کند. بررسی‌های این سازمان نشان می‌دهد چرخشی که از آخرین سال قرن بیستم در کاهش ابتلا به ایدز رخ داد همچنان ادامه دارد.
تعداد مبتلایان جدید به ویروس ایدز از ۱۹۹۹ تا کنون نوزده درصد کاهش داشته است. این تعداد از سه میلیون و صد هزار نفر در سال ۹۹ به دو میلیون و ششصد هزار نفر در سال گذشته رسیده است.
مطابق بررسی‌های سازمان ملل، سال گذشته شیوع ابتلا به ایدز در منطقه جنوب صحرای افریقا کاهشی محسوس داشته است. از زمان شناخته شدن ویروس ایدز کشورهای آفریقایی بیشترین تعداد مبتلایان به این ویروس را داشته‌اند. ۱۵ میلیون از موارد شناخته شده بیماری ایدز در کشورهای فقیر ثبت شده‌اند. حدود یک سوم کل مبتلایان به ایدز شهروندان کشورهای جنوب صحرای افریقا هستند.

افزایش ایدزی ها در اروپای شرقی
در سال‌ها اخیر برنامه‌ نهادهایی که برای مقابله با ایدز فعالیت می‌کنند در کشورهای فقیر آفریقایی و آسیایی متمرکز بوده است. ظاهرا همین برنامه‌ها نقش مهمی در کاهش مرگ و میر ناشی از ابتلا به ویروس ایدز داشته است.
در پنج سال گذشته تعداد کسانی که بر اثر ابتلا به ایدز جان خود را از دست داده‌اند بیست در صد کمتر شده است.
در همین حال شمار افرادی که به‌رغم ابتلا به ویروس ایدز به زندگی ادامه می‌دهند نیز افزایش یافته است.
گزارش سازمان ملل حاکی از آن است که برخلاف کشورهای افریقایی، آسیای مرکزی و اروپای شرقی با افزایش نگران‌کننده موارد شناخته شده این ویروس روبرو هستند. بر اساس آمار منتشر شده سازمان ملل تعداد افراد مبتلا به ایدز در این دو منطقه و در ده سال گذشته تقریبا سه برابر شده و اکنون به حدود یک میلیون و چهارصد هزار نفر می‌رسند.
بالا بودن قیمت برنامه های پیشگیری و درمانی باعث افزایش آمار مبتلایان
تنها یک سوم افراد مبتلا به ویروس ایدز در کشورهای فقیر تحت پوشش برنامه‌های درمانی هستند. در سال‌های اخیر وضعیت بهداشت و مداوای بیماران بهبودی چشمگیر داشته اما هنوز ناکافی است. در سال ۲۰۰۹ برنامه مداوا شامل یک میلیون و دویست هزار نفر شده که نسبت به سال پیشتر سی درصد افزایش را نشان می‌دهد.

میشل زیدیبه رئیس برنامه ایدز سازمان ملل هنگام ارائه گزارش این نهاد در ژنو، کمبود منابع مالی را یکی از مهمترین موانع مقابله موثرتر با ایدز اعلام کرد.

به گفته او این کمبود در سال جاری میلادی بالغ بر ده میلیارد دلار آمریکا می‌شود. زیدیبه همچنین روابط جنسی و تزریق مواد مخدر را دو راه اصلی انتقال ویروس ایدز معرفی کرده است.

پراکندگی مبتلایان در مناطق:
زیر صحرای آفریقا: بیست و دو میلیون و پانصد هزار نفر

جنوب و جنوب شرق آسیا: چهار میلیون و صد هزار نفر

شرق آسیا: هفتصد و هفتاد هزار نفر

آمریکای لاتین: یک میلیون و چهارصد هزار نفر

آمریکای شمالی: یک میلیون و پانصد هزار نفر

اروپای غربی و مرکزی: هشتصد و بیست هزار نفر

اروپای شرقی و آسیای میانه: یک میلیون و چهارصد هزار نفر

منطقه کارائیب: دویست و چهل هزار نفر

خاورمیانه و شمال آفریقا: چهارصد و شصت هزار نفر

اقیانوسیه: پنجاه و هفت هزار نفر

 

آمار مبتلایان به ایدز در ایران
بر اساس نظام جامع مدیریت داده های الکترونیک اچ آی وی کشور تا پایان سال ۱۳۹۶ مجموعاً ۳۷۶۵۰ نفر مبتلا به اچ آی وی شناسایی، ثبت و گزارش شده است که ۸۳ درصد آنان را مردان و ۱۷درصد را زنان تشکیل می دهند و ۵۱ درصد موارد ثبت شده در گروه سنی ۲۱ تا ۳۵ سال هستند.

بر اساس این نظام گزارش دهی از کل موارد شناخته شده تعداد ۱۳۲۹۳ نفر فوت ثبت شده است و ۱۵۲۷۸ نفر نیز ، وارد مرحله ایدز( اچ آی وی پیشرفته) شده اند.

بر اساس اعلام مرکز مدیریت بیماری های واگیر وزارت بهداشت، علل ابتلا به اچ آی وی در بین کل مواردی که از سال ۱۳۶۵ تا کنون در کشور به ثبت رسیده‌اند به ترتیب، تزریق با وسائل مشترک در مصرف کنندگان مواد (۶۱٫۷ درصد)، رابطه جنسی (۲۰٫۳ درصد) و انتقال از مادر به کودک (۱٫۵ درصد) بوده و راه انتقال در ۱۶٫۳ درصد از این گروه نامشخص مانده است.

لازم به ذکر است، راه انتقال ۰٫۲ درصد از این موارد مربوط به خون و فرآورده های خونی در سال های پیش از اجرای سیاست پالایش صد در صدی خون سالم توسط سازمان انتقال خون است.

این در حالی است که الگوی راه انتقال و درصد ابتلای زنان و مردان در سال های اخیر تغییر کرده است به گونه ای که از کل موارد شناسایی و گزارش شده در سال ۱۳۹۶، ۳۲درصد موارد ثبت را زنان و ۶۸ درصد آنها را مردان تشکیل می دهند و راه احتمالی انتقال در ۳۳ درصد موارد اعتیاد تزریقی ، ۴۷ درصد روابط جنسی (۲۴درصد زن و ۲۳درصد مرد) ؛ ۲درصد مادر به کودک و در ۱۸ درصد راه احتمالی ابتلا بیان نشده است . ضمنا هیچ مورد ابتلا جدیدی از طریق خون و فرآورده های خونی ثبت نشده است.

همچنین از کل زنان مبتلا از طریق روابط جنسی در سال ۱۳۹۶، ۴۵ درصد موارد همسر فرد مبتلا به اچ آی وی و ۲۹درصد نیز همسر فرد دارای رفتار پرخطر بوده اند.

گفتنی است؛ در سال ۱۳۹۶ راه احتمالی انتقال ۴۶ درصد از مردان شناسایی شده، اعتیاد تزریقی و ۳ رصد از این افراد ارتباط جنسی است.

تغییرات مهم در آمار مبتلایان
به گفته سازمان بهداشت جهانی بر اساس داده‌های گزارش شده، نرخ رشد اپیدمی ایدز در ایران به صورت هشدار دهنده‌ای در حال افزایش است. اما نکته ای نگران کننده ای که در مورد این بیماری در کشور وجود دارد تغییر روش انتقال این بیماری می باشد چرا که با توجه به اعلام مینو محرز رئیس مرکز تحقیقات ایدز ایران، در گذشته بیشتر افراد مبتلا به این بیماری در کشور افراد معتادی بودند که از طریق سرنگ آلوده به این بیماری مبتلا شده بودند ولی طی سال های اخیر رابطه جنسی، رتبه اول آلوده کردن افراد را در کشور کسب کرده است و از ۳۴ هزار نفر مبتلا به ایدزی که در کشور شناسایی شده اند تنها ۱۶ یا ۱۷ هزار نفر از مبتلایان تحت درمان مداوم قرار دارند و سایر این افراد درمانی انجام نداده‌اند یا تحت مراقبت مراکز مشاوره بیماری های رفتاری قرار ندارند.
متأسفانه در کشورمان، بیش از ۹۰ درصد زنان مبتلا بدون اینکه خودشان اطلاعی داشته باشند از طریق همسرانشان مبتلا به ویروس اچ آی وی شده‌اند و به دلیل فرهنگ اشتباهی که در جامعه وجود دارد زنان مبتلا به این بیماری بیش از مردان داغ ننگ و تهمت به دلیل روابط نامشروع به پیشانیشان می خورد به همین دلیل از خود تمایل کمتری برای انجام آزمایش اچ آی وی نشان می‌دهند و اگر هم آزمایش بدهند، نتیجه آن را افشا نمی‌کنند.

طبق بررسی های انجام شده در کشورمان شمار فزاینده‌ای از مبتلایان جدید زن، بی‌سواد یا دارای تحصیلات ابتدایی هستند، علاوه بر آن این افراد کسانی هستند که اقداماتی جهت پیشگیری از انتقال بیماری‌های آمیزشی انجام داده‌اند ولی با توجه به اینکه آموزشی در مورد پیش گیری اصولی ندیده اند این کار را به شکل ناقصی انجام داده بودند پس می توان گفت که اگر مردم به ویژه زنان ایرانی آموزش های لازم را در این زمینه کسب می کردند شاید امروز با رشد این چنینی رو به رو نمی شد پس به وسیله آموزش های مناسب فرهنگ ایرانی و اسلامی می توان تا حد زیادی این بیماری را در کشورمان کنترل کنیم.

منابع: سازمان بهداشت جهانی – کار گروه ویژه سازمان ملل – مرکز مدیریت بیماری های واگیردار وزارت بهداشت – معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی – مرکز تحقیقات ایدز ایران
تنظیم گزارش: علی محمدزاده وردین